Η απαγόρευση παραδοσιακών ελληνικών βοτάνων

Το 2016, προσωπικά ως γιατρός, αλλά και ως εταιρία KALUNA, οργανώσαμε μια εκστρατεία για την νομιμοποίηση της εμπορίας παραδοσιακών βοτάνων που βρέθηκαν εκτός νομιμότητας με την αιτιολογία ότι δεν περιλαμβάνονταν στο Παράρτημα Ι της Συνθήκης της Ευρώπης για τα επιτρεπόμενα συστατικά τροφίμων.

Ένα από τα βασικά επιχειρήματα για την απαγόρευση ήταν ότι τα βότανα αυτά περιέχουν δραστικές ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν επικίνδυνες παρενέργειες με την ανεξέλεγκτη χρήση τους.

Ας πιάσω σήμερα το παράδειγμα του σπαθόχορτου, ενός βοτάνου που έχει χιλιετίες ιστορία θεραπευτικής χρήσης σε όλη την υφήλιο, για ένα μεγάλο φάσμα ασθενειών. Η χρήση του αναφέρεται από τον Ιπποκράτη και πολλούς άλλους κλασσικούς συγγραφείς, ενώ η συγκομιδή και παρασκευή του βαλσαμέλαιου (ή σπαθόλαδου) αποτελεί παράδοση στην Ελλάδα. (Επομένως, θα μπορούσε να τεκμηριωθεί η καταχώρηση του σπαθόχορτου στον σχετικό ευρωπαϊκό κατάλογο στη βάση της χρήσης του από πριν την υπογραφή της Συνθήκης της Ευρώπης.)
Η κύρια επιφύλαξη ορισμένων στην ελεύθερη εμπορία του αποξηραμένου φυτού για χρήση ως ρόφημα αφορά την πιθανή πρόκληση συμπτωμάτων φωτοευαισθησίας (πομφόλυγες, ζάλη, σύγχυση, αϋπνία, έμετοι) μετά την κατανάλωση του. Ας δούμε αναλυτικά πόσο ευσταθεί η αντίρρηση αυτή.
Η συγκέντρωση συνολικής υπερικίνης (υπερικίνη + ψευδοϋπερικίνη, που είναι οι ουσίες υπεύθυνες για τα συμπτώματα φωτοευαισθησίας) στο φυτό κυμαίνεται για τα φύλλα από 0,01% μέχρι 0,47% και για τα άνθη μπορεί να φτάσει μέχρι 0,09% (Plantes Dans Les Cosmetiques, Council of Europe; Vol III:97), ανάλογα με την περίοδο συγκομιδής, τη φάση ανάπτυξης του φυτού και την περιοχή. Η διαδικασία αποξήρανσης που ακολουθεί μειώνει σημαντικά αυτή την συγκέντρωση, ενώ η μείωση του βάρους του φυτού με την αποξήρανση κυμαίνεται στο ένα τρίτο.
Για την παρασκευή ενός συνηθισμένου ροφήματος, χρησιμοποιείται μια ποσότητα μέχρι 2 gr αποξηραμένου φυτού, που σημαίνει ότι σε κάθε φλυτζάνι τσάι σπαθόχορτου περιέχεται μια μέγιστη ποσότητα συνολικής υπερικίνης 28 mg (υποθέτοντας μέγιστη συγκέντρωση στο φυτό και μηδενική απώλεια στη διαδικασία αποξήρανσης).
Τα σκευάσματα που κυκλοφορούν στο εμπόριο ΕΛΕΥΘΕΡΑ (ως διατροφικά συμπληρώματα, χωρίς συνταγογράφηση!) περιέχουν από 300mg μέχρι 600mg συνολική υπερικίνη και η συνιστώμενη ημερήσια δόση για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης ή του HIV φτάνει συνήθως τα 900-1000mg, χωρίς να αναφέρονται παρενέργειες.
Η δόση που σε πειραματικές συνθήκες προκαλεί αντιδράσεις φωτοευαισθησίας ξεκινά από 1800mg συνολικής υπερικίνης ημερησίως για μια περίοδο 15 ημερών (υπάρχουν πολλές σχετικές έρευνες, π.χ. Brockmoeller et al 1997), ενώ τα πραγματικά περιστατικά σοβαρής φωτοευαισθησίας που καταγράφηκαν αφορούν ελάχιστες εξαιρέσεις μεμονωμένων ατόμων και κυρίως περιπτώσεις υπερδοσολογίας.
Εφαρμόζοντας απλά μαθηματικά, καταλαβαίνουμε ότι για να εκδηλώσει κανείς τα πρώτα συμπτώματα φωτοευαισθησίας καταναλώνοντας ρόφημα σπαθόχορτου χρειάζεται να πίνει τουλάχιστον 64 φλυτζάνια (16 λίτρα!) τη μέρα καθημερινά για περισσότερο από 15 μέρες. Αλλά, και πάλι οι έρευνες που έγιναν δείχνουν ότι τα συμπτώματα εμφανίζονται σταδιακά, δίνοντας την ευκαιρία στον χρήστη να διακόψει πριν εμφανιστεί σοβαρή φωτοευαισθησία.
Αν πάρει κανείς υπόψιν και την απώλεια της υπερικίνης με την αποξήρανση και ότι οι συνθήκες συγκομιδής του φυτού δεν είναι πάντα ιδανικές, η ποσότητα αυτή θα πρέπει να ανεβαίνει σημαντικά.
Το συμπέρασμα είναι ότι η κατανάλωση σπαθόχορτου ως ρόφημα δεν μπορεί να οδηγήσει σε συμπτώματα φωτοευαισθησίας, παρά μόνο μετά από ειδική επεξεργασία.
Άλλωστε, ποιο βότανο ή τρόφιμο δεν θα εμφάνιζε κάποια τοξικότητα σε υπερβολική και συστηματική κατανάλωση; Είναι αυτός λόγος απαγόρευσής τους;
Θα μπορούσα να φέρω παραδείγματα όπου ακόμα και η γνώση των θεραπευτικών ιδιοτήτων των βοτάνων δεν είναι επαρκής για την ορθή τους χορήγηση. Τέτοιο παράδειγμα είναι η αντιμετώπιση της νεφρολιθίασης, όπου αν δεν υπάρξει κλινική εκτίμηση της θέσης του λίθου, του είδους του και της λειτουργικότητας του νεφρού, μπορεί να προκληθεί σοβαρή βλάβη (αν για παράδειγμα σε μεγάλο λίθο προκαλέσουμε διούρηση με βότανα, οπότε μπορεί να προκληθεί οξεία απόφραξη του ουρητήρα). Αυτό όμως σημαίνει ότι πρέπει να απαγορευτεί η ελεύθερη πώληση των διουρητικών βοτάνων;
Ας κρατήσουμε λοιπόν το μέτρο στην κατανάλωση, ας κρατήσουμε και το μέτρο στις δηλώσεις. Όσοι έχουν γνώσεις θεραπευτικής χρήσης των βοτάνων καλό θα ήταν να συμβάλλουν στη διάδοση της γνώσης για την ορθότερη χρήση τους από όποιον το επιθυμεί, παρά να επιδιώκουν την απαγόρευση της ελεύθερης διακίνησης τους κινδυνολογώντας.
Ρολάνδος Παύλου, γιατρός

Σχολιάστε

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί.

0

TOP

X